Spadki – dziedziczenie ustawowe

W sprawach spadkowych jednym z podstawowych sposobów dziedziczenia jest dziedziczenie ustawowe. Dziedziczenie ustawowe zachodzi wtedy gdy, spadkodawca nie pozostawił testamentu, testament jest nieważny, albo osoby powołane do dziedziczenia nie chcą przyjąć spadku po zmarłym.

Krąg spadkobierców ustawowych jest ściśle określony w przepisach i przestawia się następująco:

  1. dzieci spadkodawcy dziedziczący razem z małżonkiem spadkodawcy;

2. małżonek spadkodawcy, rodzice, rodzeństwo i potomkowie rodzeństwa spadkodawcy;

3. dziadkowie spadkodawcy i potomkowie dziadków;

4. dzieci małżonka spadkodawcy (jeśli żadne z ich rodziców nie dożyło śmierci spadkodawcy);

5. gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy w Polsce.

Spadki – podział majątku spadkowego

W przypadku, gdy spadek dziedziczy kilku spadkobierców powstaje między nimi wspólność majątku spadkowego. Wspólność ta może zostać zniesiona poprzez działu spadku. Działu spadku można dokonać na dwa sposoby: umowy zawartej pomiędzy wszystkimi spadkobiercami lub orzeczenia sądu.

Podział na mocy umowy

Umowny dział spadku może nastąpić tylko, gdy umowa zostanie zawarta przez wszystkich spadkobierców. Gdy ten warunek nie zostanie spełniony umowny dział spadku jest nieważny. Umowę taką można zawrzeć w dowolnej formie jednak gdy w masę spadkową wchodzi nieruchomość konieczna jest forma aktu notarialnego.

W umowie o dział spadku spadkobiercy nie mogą określić wielkości udziałów w spadku, które im przysługują w inny sposób od tego, który spadkodawca wskazał w testamencie lub, który wynika z ustawy. W przypadku naruszenia treści testamentu lub przepisów ustawy zawarta umowa będzie nieważna.

Podział na mocy orzeczenia sądu

Droga sądowa wszczynana jest na wniosek spadkobiercy, który musi zawierać żądanie działu spadku lub wskazany przedmiot działu jak również należy powołać się na postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia. W wypadku, gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość, należy przedstawić dowody stwierdzające, że nieruchomość stanowiła własność spadkodawcy.

W razie powstania sporu, spadkobiercy powinni zwrócić się do sądu o zabezpieczenie i utworzenie spisu rzeczy należących do masy spadkowej. Takiego spisu dokonuje komornik w obecności dwóch świadków. W sądzie spadkobiercy mogą zgłosić gotową propozycję podziału lub sąd sam dokonuje podziału spadku. Sąd dzieląc spadek wyrównuje różnice wartości działów spadku przez wypłaty pieniężne.

Autor: Barbara Bartkowiak

Spadki -dziedziczenie na podstawie testamentu

Powołanie do spadku wynika albo z ustawy albo z testamentu. W polskim prawie spadkowym pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym ma testament. Testament jest to rozporządzanie własnym majątkiem na wypadek śmierci, jest to jedyna czynność prawna, która wywołuje skutki po śmierci. Testament może sporządzić tylko osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Testament należy sporządzić osobiście, nie można sporządzić testamentu przez przedstawiciela. Testament może obejmować rozporządzenie tylko jednego spadkodawcy czyli nie można sporządzać testamentów wspólnych. Kodeks Cywilny przewiduje określone formy sporządzenia testamentu.

W każdej chwili spadkodawca może odwołać cały testament, jak i jego poszczególne postanowienia. Należy wtedy sporządzić nowy testament. W wypadku kiedy spadkodawca nie zaznaczył, że odwołuje „stary” testament, odwołaniu ulegają tylko te postanowienia, których nie można pogodzić z treścią nowego testamentu. Należy pamiętać, że wszystkie formy testamentu są równe czyli testament własnoręczny może odwoływać testament potwierdzony notarialnie.

Istnieją przypadki, że sporządzony testament jest nieważny. Dzieje się to gdy został sporządzony:
• w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenia woli,
• pod wpływem błędu uzasadnionego przypuszczeniem, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści,
• pod wpływem groźby.

Na powyższe przyczyny nieważności testamentu nie możemy się jednak powołać po upływie 3 lat od dnia, w którym, osoba mająca w tym interes dowiedziała się o przyczynie nieważności, a w każdym razie po upływie lat 10 od otwarcia spadku.

Rozróżnia się kilka rodzajów testamentów:

1. Testamenty zwykłe
• testament własnoręczny
• testament notarialny
• testament allograficzny (sporządzony ustnie w obecności dwóch świadków wobec wójta, starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy, urzędnika stanu cywilnego). Oświadczenie spadkodawcy spisuje się w protokole z podaniem daty jego sporządzenia.

2. Testamenty szczególne
• testament ustny (gdy istnieje obawa rychłej śmierci),
• testament podróżny (sporządzony podczas podróży na polskim statku morskim lub powietrznym),
• testament wojskowy (można sporządzić tylko w czasie mobilizacji lub wojny albo przebywania w niewoli).

Autor: Barbara Bartkowiak

Spadki – dziedziczenie ustawowe

Wskazanie spadkobiercy następuje według przepisów kodeksu cywilnego, w sytuacji gdy spadkodawca nie sporządził testamentu.

Dziedziczenie ustawowe kształtuje się w następujący sposób:

W przypadku, gdy zmarły pozostawił potomstwo:

  • dzieci, a jeżeli nie dożyły otwarcia spadku – wnuki, prawnuki itd.,
  • małżonek;

w takiej sytuacji zstępni i małżonek dziedziczą w częściach równych, z tym jednak, że część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż 1/4 spadku.

W przypadku, gdy zmarły nie pozostawił potomstwa:

  • małżonek,
  • rodzice,
  • rodzeństwo, a jeżeli któreś z nich nie dożyło otwarcia spadku – zstępni rodzeństwa (siostrzenica, bratanice, bratankowie, a następnie ich dzieci);

w takiej sytuacji udział małżonka wynosi 1/2 spadku, druga połowa przypada łącznie rodzicom i rodzeństwu.

W przypadku, gdy zmarły nie pozostawił nikogo z wymienionych wyżej – gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy w Polsce, a przy braku takiego – Skarb Państwa.